Zwrot odsetek od prowizji a sankcja kredytu darmowego. Dwa etapy analizy umowy

Sankcja kredytu darmowego · zwrot odsetek od prowizji · analiza umowy

Stan prawny na 24 października 2026 r. · czas czytania ok. 10 min · Sosnowski Adwokaci i Radcowie Prawni

Przykłady liczbowe są wyliczeniami redakcji przy uproszczonych założeniach. O skutkach konkretnej umowy rozstrzyga sąd w każdej sprawie odrębnie.

Dwa pytania, które łatwo pomylić

Kredyt gotówkowy z prowizją doliczoną do kwoty kredytu można oceniać na dwóch poziomach. Pierwszy dotyczy jednej konkretnej praktyki: bank naliczał odsetki także od pieniędzy, których klient nie dostał, bo poszły na prowizję albo ubezpieczenie. Drugi dotyczy całej umowy: czy bank wypełnił obowiązki informacyjne, za których naruszenie ustawa przewiduje sankcję kredytu darmowego, czyli zwrot kredytu bez odsetek i innych kosztów.

Te poziomy się zazębiają, ale nie są tym samym. Można wygrać zwrot odsetek od prowizji i nie mieć podstaw do sankcji. Można też mieć mocne podstawy do sankcji w umowie, w której prowizji w ogóle nie skredytowano. Dlatego w naszej praktyce analizę umowy zawsze prowadzimy w dwóch krokach i osobno wyceniamy każdy z nich.

Etap pierwszy: zwrot odsetek od prowizji po wyroku C-744/24

W wyroku z 23 kwietnia 2026 r. w sprawie C-744/24 Trybunał Sprawiedliwości UE przesądził, że oprocentowaniem może być objęta tylko kwota faktycznie udostępniona konsumentowi. Prowizja, składka ubezpieczeniowa czy inne koszty, które bank „skredytował”, nie powinny przynosić mu odsetek. Sprawa dotyczyła umowy Pekao, w której finansowano m.in. składkę ubezpieczeniową, ale zasada ma charakter ogólny.

Na tej podstawie można dochodzić zwrotu odsetek pobranych od kredytowanych kosztów. Zakres roszczenia wymaga ustalenia umowy, wpłat i wcześniejszych rozliczeń. Stanowisko Związku Banków Polskich z 15 września 2026 r. rekomenduje zwrot odsetek pobranych po dniu wyroku. To ich wybór, a nie wymóg wynikający z orzeczenia, które wyjaśnia, jak przepisy należało rozumieć od początku. Odsetki sprzed 23 kwietnia można odzyskać reklamacją, a jeśli bank odmówi, pozwem o zwrot świadczenia nienależnego. To roszczenie przedawnia się na zasadach ogólnych, więc w przeciwieństwie do sankcji nie wygasa po roku od spłaty kredytu.

Etap drugi: przesłanki sankcji kredytu darmowego w umowie

Sankcja kredytu darmowego działa inaczej. Art. 45 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim przyznaje ją, gdy kredytodawca naruszył określone przepisy, m.in. dotyczące obowiązkowej treści umowy z art. 30 ust. 1, takiej jak całkowita kwota kredytu, rzeczywista roczna stopa oprocentowania, całkowita kwota do zapłaty czy zasady zmiany opłat. Konsument składa wtedy pisemne oświadczenie i zwraca tylko kapitał, który faktycznie otrzymał. Uprawnienie wygasa po upływie roku od wykonania umowy.

Analiza na tym etapie wymaga trzech kroków: wskazania konkretnego obowiązku ustawowego, ustalenia, czy w danej umowie został naruszony, i sprawdzenia, czy to naruszenie mieści się w katalogu art. 45 ust. 1. Literówka, niezręczne sformułowanie czy informacja, którą można było podać czytelniej, nie wystarczą. Z drugiej strony samo to, że jakaś informacja „jest w umowie”, też niczego nie przesądza. Liczy się, czy przeciętny konsument mógł ją zrozumieć i na jej podstawie ocenić swoje zobowiązanie. Umowa może na przykład wymieniać okoliczności, w których bank zmieni opłaty, a mimo to nie pozwalać klientowi sprawdzić, kiedy i o ile mogą one wzrosnąć.

Kiedy odsetki od prowizji prowadzą do sankcji, a kiedy nie

Najciekawszy jest punkt styku obu etapów. Jeśli bank doliczył prowizję do kwoty kredytu i naliczał od niej odsetki, to w wielu umowach inaczej, niż wymaga ustawa, określił całkowitą kwotę kredytu, a od niej zależy także RRSO i całkowita kwota do zapłaty. W takiej umowie wyrok C-744/24 może więc być punktem wyjścia do wykazania naruszenia z art. 30 ust. 1. Tak jednak nie jest automatycznie.

TSUE w wyroku z 13 lutego 2025 r. w sprawie C-472/23 (Lexitor) przyjął, że prawidłowość RRSO ocenia się według stanu z chwili zawarcia umowy, a późniejsze uznanie jakiegoś postanowienia za niedozwolone samo w sobie nie oznacza, że bank naruszył obowiązek informacyjny. Bank będzie więc argumentował, że w dniu podpisania RRSO policzono zgodnie z umową, a spór o oprocentowanie kosztów to inna sprawa. Odpowiedź kredytobiorcy zależy od konstrukcji konkretnej umowy: jak bank opisał całkowitą kwotę kredytu, jak przedstawił koszty i czy klient mógł z umowy wyczytać, ile naprawdę pożycza i ile odda. Do zastosowania sankcji nie trzeba wykazywać wszystkich możliwych uchybień jednocześnie. Trzeba jednak wykazać konkretne naruszenie objęte art. 45 ust. 1 i ocenić jego znaczenie w świetle orzecznictwa TSUE.

Proporcjonalność sankcji: czy trzeba udowodnić, że nie wziąłbyś kredytu?

Banki coraz częściej powołują się na proporcjonalność sankcji. W tym samym wyroku C-472/23 Trybunał uznał, że tak dotkliwa sankcja jak utrata wszystkich odsetek i kosztów może być proporcjonalna, ale odróżnił informacje, których brak lub wadliwość może podważyć zdolność konsumenta do oceny zakresu zobowiązania, od informacji, które takiego znaczenia nie mają. Na tej podstawie banki próbują przerzucić na klienta obowiązek wykazania, że gdyby dostał prawidłową informację, nie zaciągnąłby kredytu albo wybrałby inną ofertę.

To rozróżnienie ma duże znaczenie praktyczne. Przy analizie umowy nie pytamy klienta, czy „wziąłby kredyt mimo wszystko”, bo odpowiedź na to pytanie nie decyduje o sprawie. Sprawdzamy natomiast, jakiej informacji brakuje lub która jest wadliwa i czy jest to informacja tego rodzaju, który pozwala ocenić koszt i zakres zobowiązania, jak RRSO, całkowita kwota kredytu czy zasady zmiany opłat.

Co dowodzi korekta banku, a czego nie

SMS, e-mail albo nowy harmonogram, w którym bank informuje o zwrocie odsetek od kredytowanych kosztów, jest cennym dokumentem. Potwierdza, że koszty zostały skredytowane i że bank naliczał od nich odsetki. Nie potwierdza natomiast, że w umowie są inne naruszenia, ani że wada związana z odsetkami od kosztów spełnia przesłanki sankcji. Bank, który oddaje odsetki, zwykle wprost zastrzega, że nie uznaje roszczeń z tytułu sankcji kredytu darmowego.

Sama korekta nie oznacza automatycznego rozpoczęcia rocznego terminu na oświadczenie o SKD na nowo. Trzeba ustalić datę wykonania umowy i charakter rozliczenia. Sam przelew nie oznacza także zrzeczenia się roszczeń. Ostrożności wymaga dopiero sytuacja, gdy bank proponuje zwrot w zamian za oświadczenie o zaspokojeniu roszczeń albo aneks. Najlepiej traktować korektę jako sygnał: skoro bank przyznał, że kredytował koszty, warto sprawdzić, czy w tej samej umowie poprawnie opisał wszystko inne.

Dwa etapy, dwa terminy, dwie kwoty

Modelowy przykład: na konto 30 000 zł, prowizja 4 500 zł doliczona do finansowania, stałe oprocentowanie 12% rocznie, 60 równych rat miesięcznych, bez nadpłat i zmian stopy. Rata wynosi ok. 767,43 zł, odsetki za cały okres ok. 11 546,01 zł, a proporcjonalnie przypisane odsetki od prowizji ok. 1 506 zł. Łączny koszt wraz z prowizją to ok. 16 046,01 zł. To porównanie całego okresu umowy: przy trwającym kredycie możliwy efekt SKD obejmuje rozliczenie kosztów już zapłaconych i brak dalszych kosztów objętych sankcją, a nie automatyczny przelew całej tej kwoty dziś. Orientacyjna częściowa korekta 100 zł zależy od daty uruchomienia, harmonogramu i zakresu zwrotu banku.

Różnica rzędu dziesięciokrotnej tłumaczy, dlaczego banki chętnie oddają odsetki od prowizji, a jednocześnie stanowczo bronią się przed sankcją. Tłumaczy też, dlaczego warto dokończyć oba etapy analizy, zanim uzna się sprawę za zamkniętą. Jeśli umowa nie daje podstaw do sankcji, pozostaje odzyskanie pełnych odsetek od kosztów, także za okres sprzed wyroku. Jeśli daje, zwrot odsetek staje się tylko częścią znacznie większego rozliczenia.

Argumenty banków

Banki podnoszą, że w dniu zawarcia umów kredytowanie prowizji było powszechną i akceptowaną praktyką, a wyrok C-744/24 rozstrzyga wyłącznie kwestię oprocentowania kosztów, nie zaś prawa do kredytu darmowego. Wskazują, że dobrowolny zwrot odsetek świadczy o dobrej wierze, a sankcja powinna być zarezerwowana dla naruszeń, które realnie wpływały na ocenę zobowiązania. Część sądów przyjmuje taką argumentację i oddala powództwa, gdy uznaje, że umowa przedstawiała wymagane parametry w zrozumiały sposób. W ocenie kancelarii właśnie dlatego sprawy o sankcję trzeba budować na konkretnych zapisach umowy, a nie na samym fakcie, że bank oddał część odsetek.

Najczęstsze pytania