Odsetki od prowizji a sankcja kredytu darmowego — co wynika z wyroków sądów?

Bank doliczył prowizję do kwoty kredytu i naliczał odsetki także od niej. Po wyroku TSUE w sprawie C-744/24 wiadomo, że nie powinien. Czy samo to wystarcza, żeby kredyt stał się darmowy? W uzasadnieniach opublikowanych 12 listopada 2026 r. sądy odpowiedziały na to pytanie na dwa sposoby. Sąd Okręgowy w Krakowie zasądził na rzecz pożyczkobiorczyni 63 919,42 zł, ale zaznaczył, że gdyby w umowie chodziło wyłącznie o odsetki od prowizji, sankcja kredytu darmowego nie byłaby uzasadniona. Sąd Rejonowy w Kłodzku i Sąd Okręgowy w Suwałkach przyjęły odwrotnie: odsetki od kredytowanych kosztów zniekształcają dane podane w umowie i same otwierają drogę do sankcji. We wszystkich tych sprawach konsumenci wygrali, lecz z różnych powodów, i ta różnica ma znaczenie dla każdego, kto planuje własną sprawę.

Sześć orzeczeń o sankcji kredytu darmowego w jednym zestawieniu

Opisujemy orzeczenia dostępne z uzasadnieniami w publicznej bazie orzeczeń sądów powszechnych. Z opublikowanych materiałów nie wynika, że kancelaria prowadziła opisane sprawy. Banki i firmy pożyczkowe są w nich zanonimizowane, a z opublikowanych danych nie wynika, które wyroki są już prawomocne. Wyrok z Kłodzka zapadł w pierwszej instancji; jego aktualna prawomocność nie wynika z opublikowanego uzasadnienia.

Kraków: konsumentka wygrała, ale nie dzięki odsetkom od prowizji

Umowę pożyczki gotówkowej zawarto 6 lutego 2020 r. W jej pierwszym paragrafie bank udzielił pożyczki w kwocie 114 900 zł, na którą składało się 100 000 zł wypłacone klientce i 14 900 zł kredytowanej prowizji. Oprocentowanie wynosiło 9,99 proc., a rzeczywistą roczną stopę oprocentowania określono na 14,27 proc. Sąd Rejonowy w Chrzanowie oddalił powództwo. Sąd Okręgowy w Krakowie wyrok zmienił i zasądził całą żądaną kwotę, czyli 63 919,42 zł z odsetkami od 14 października 2024 r.

Sąd zadeklarował, że aprobuje stanowisko TSUE ze sprawy C-744/24, i napisał wprost, że zgodnie z tym wyrokiem „odsetki nie mogły być naliczane od kwoty prowizji”. Zaraz potem postawił jednak granicę, na którą banki będą się powoływać:

„(…) nawet hipotetyczne uznanie za niedopuszczalne postanowienia przewidującego oprocentowanie części kredytu przeznaczonej na pokrycie kosztów kredytu nie prowadzi samo przez się do naruszenia obowiązków informacyjnych kredytodawcy, a tym samym nie skutkuje automatycznie zastosowaniem sankcji kredytu darmowego. Gdyby zatem w spornej umowie występowała jedynie kwestia obliczenia oprocentowania od prowizji i błędnego obliczenia [RRSO] z tym związanego, wtedy sankcja kredytu darmowego nie była by uzasadniona.”
Uzasadnienie wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z 30 września 2026 r., II Ca 2352/25, z powołaniem wyroku TSUE w sprawie C-472/23 (wyróżnienia nasze)

O wyniku zdecydowało co innego. Umowa podawała kwotę pożyczki dwa razy i za każdym razem inną: 114 900 zł w pierwszym paragrafie i 100 000 zł w paragrafie o rzeczywistej rocznej stopie oprocentowania. Nie wskazywała też wyraźnie, od której z nich liczone są odsetki.

„Jednocześnie zatem powódce udzielono sprzecznych informacji, że otrzymała pożyczkę w kwocie 114 900 zł (na początku umowy) i 100 000 zł (w treści umowy). Wprost powoduje to brak możliwości oceny przez konsumenta zakresu jego zobowiązania. (…) Dopiero z odpowiedzi na pozew wynika, iż oprocentowanie liczone było od kwoty 114 900 zł, natomiast z treści umowy to jednoznacznie nie wynika.”
Uzasadnienie wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z 30 września 2026 r., II Ca 2352/25 (wyróżnienie nasze)

Sąd dodał, że podane w umowie RRSO było błędne przy każdym założeniu: liczone od 114 900 zł wynosi 10,46 proc., a od 100 000 zł 14,92 proc., podczas gdy bank wpisał 14,27 proc. Podkreślił przy tym, że sankcja ma charakter wyjątkowy i nie każde naruszenie ustawy ją uzasadnia. Krakowski wyrok jest więc dla konsumentów jednocześnie dobrą i ostrzegawczą wiadomością. Potwierdza, że niejasne określenie kwoty kredytu prowadzi do sankcji, ale zarzut oparty wyłącznie na odsetkach od prowizji mógłby przed tym składem nie wystarczyć.

Kłodzko: odsetki od prowizji wystarczą

Umowa z 7 stycznia 2020 r. miała bardzo podobną konstrukcję. Klient dostał 73 000 zł, a bank skredytował 4 307 zł prowizji i 9 011,88 zł składki ubezpieczeniowej, po czym naliczał odsetki od całych 86 318,88 zł. Pożyczkobiorca spłacił kredyt w całości 12 maja 2025 r. i tego samego dnia złożył oświadczenie o sankcji. Sąd Rejonowy w Kłodzku zasądził zwrot wszystkich zapłaconych odsetek i prowizji, czyli 47 647,14 zł.

Ten sąd odczytał wyrok C-744/24 szeroko. Uznał, że choć Trybunał orzekał na tle kredytowanej składki ubezpieczeniowej, rozstrzygnięcie „ma charakter systemowy i znajduje pełne zastosowanie także do przypadków kredytowanej prowizji”. Skoro odsetki liczono od zawyżonej podstawy, to zarówno stopa oprocentowania, jak i wyliczone na jej podstawie RRSO podano w umowie nieprawidłowo. Z wyroku C-472/23 sąd wyprowadził wniosek przeciwny niż sąd krakowski:

„Nie ma przy tym znaczenia – zgodnie z wyrokiem TSUE z dnia 13 lutego 2025 roku w sprawie C-472/23 – czy wskutek opisanego błędu wskaźnik RRSO został zawyżony czy zaniżony w stosunku do wartości prawidłowej; istotne jest samo przedstawienie konsumentowi nieprawidłowej wysokości tego wskaźnika w oparciu o błędne dane (…).”
Uzasadnienie wyroku Sądu Rejonowego w Kłodzku z 27 października 2026 r., I C 137/26 (wyróżnienie nasze)

Kłodzki sąd nie poprzestał na samym RRSO i to jest najciekawsza część uzasadnienia. Z jednego mechanizmu, czyli oprocentowania kredytowanych kosztów, wyprowadził cztery naruszenia:

• Całkowita kwota kredytu (pkt 4). Formalnie wpisano 73 000 zł, ale odsetki liczono od kwoty z kosztami, więc pojęciu temu nie nadano treści wymaganej przez dyrektywę.
• RRSO i jego założenia (pkt 7). Umowa nie mówiła wprost, że podstawą odsetek jest kwota z prowizją. Klient mógł to odtworzyć tylko „w drodze analizy matematycznej harmonogramu spłat”, co według sądu nie spełnia standardu z wyroku TSUE w sprawie C-677/23.
• Inne koszty kredytu (pkt 10). Odsetki od prowizji i składki to odrębny koszt, którego nigdzie nie podano kwotowo.
• Wcześniejsza spłata (pkt 16). Powtórzenie w umowie treści ustawy, bez mechanizmu rozliczenia kosztów, nie wystarcza.

W uzasadnieniu znalazły się też dwa zdania, które dobrze opisują praktykę rynkową. Pierwsze: „W zasadzie konsument nie miał świadomości, że pożyczkodawca nalicza i pobiera odsetki umowne również od skredytowanej i pobranej przez Bank prowizji”. Drugie dotyczy samych banków: „W praktyce sami kredytodawcy mają problem, aby precyzyjnie wyliczyć i wskazać tę wartość”. Powództwo oddalono tylko w niewielkiej części dotyczącej odsetek za opóźnienie, bo powód nie wykazał, kiedy bank otrzymał wezwanie do zapłaty. Sąd policzył je dopiero od dnia następującego po doręczeniu pozwu.

Suwałki: „koszt od kosztu” i jedno naruszenie, które wystarcza

Sąd Okręgowy w Suwałkach w sprawie I Ca 298/26 oceniał umowę kredytu gotówkowego z 25 czerwca 2023 r. z prowizją 9 847,99 zł i RRSO określonym na 19,53 proc. Oddalił apelację banku i utrzymał wyrok zasądzający 21 795,75 zł, choć umowa wciąż była spłacana. W kwestii odsetek od prowizji stanął po tej samej stronie co sąd w Kłodzku i ujął to dosadnie:

„Przeciwne stanowisko dawałoby przyzwolenie do naliczania odsetek kapitałowych od kosztów kredytu/pożyczki, a zatem generowałoby po stronie kredytobiorcy/pożyczkobiorcy koszt od kosztu, czego zaakceptować nie można (…). (…) czerpanie dodatkowych korzyści z samego kredytowania kosztów kredytu jawi się jako sprzeczne z elementarnym poczuciem przyzwoitości i uczciwości w prowadzeniu działalności kredytowej.”
Uzasadnienie wyroku Sądu Okręgowego w Suwałkach z 30 września 2026 r., I Ca 298/26 (wyróżnienia nasze)

Sąd uznał, że uwzględnienie w umowie oprocentowania kredytowanych kosztów spowodowało nieprawidłowe określenie RRSO i całkowitego kosztu kredytu, co przesądza o naruszeniu art. 30 ust. 1 pkt 7 ustawy i uzasadnia sankcję. Dodał dwie tezy ważne dla praktyki. Po pierwsze, ciężar wykazania, że RRSO policzono poprawnie, spoczywa na banku. Po drugie, „do oceny skuteczności skorzystania z sankcji kredytu darmowego wystarczające jest wykazanie jednego z naruszeń”.

Bank wygrał w tej apelacji jeden zarzut i warto o nim wiedzieć, bo pojawia się w wielu pozwach. Sąd przyznał, że w dniu zawarcia umowy na banku nie ciążył jeszcze obowiązek podania w niej adresu do doręczeń elektronicznych, ponieważ termin wdrożenia tego systemu został przesunięty. Zarzut naruszenia art. 30 ust. 1 pkt 1 okazał się więc chybiony, ale nie zmieniło to wyniku sprawy.

Tę samą linię widać w drugim suwalskim orzeczeniu, I Ca 45/26. Sąd zmienił wyrok oddalający powództwo i uznał, że „najdalej idącym naruszeniem jest wadliwe określenie rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania”, które stanowiło samodzielną podstawę sankcji, więc pozostałych zarzutów nie musiał już badać. Zasądzona kwota 1 500 zł jest niska, ponieważ kredytobiorcy dochodzili na razie tylko części roszczenia.

Skąd rozbieżność? Dwa wyroki TSUE, dwa sposoby czytania

W wyroku C-472/23 Trybunał uznał, że jeśli RRSO okazuje się zawyżone tylko dlatego, że jakieś postanowienie umowy zostało później uznane za nieuczciwe, to samo w sobie nie jest to naruszeniem obowiązku informacyjnego. Bank podał bowiem wskaźnik odpowiadający umowie w kształcie, w jakim ją zawarto. Sąd krakowski zastosował tę myśl do odsetek od prowizji: skoro niedopuszczalność ich naliczania stwierdzono dopiero w 2026 r., to błąd RRSO będący wyłącznie jej następstwem nie wystarcza.

Sądy w Kłodzku i Suwałkach przyjęły inną perspektywę. Ich zdaniem po wyroku C-744/24 nie chodzi o postanowienie nieuczciwe, ocenione po latach, lecz o to, że umowa od początku posługiwała się pojęciami ustawy niezgodnie z ich treścią. Według tych sądów zastosowanie stopy również do kosztów kredytu zniekształciło informację o kosztach już w dniu podpisania; ocenę konkretnej umowy przeprowadza właściwy sąd. Najwyraźniej powiedział to Sąd Okręgowy w Suwałkach w sprawie I Ca 384/26:

„(…) postanowienia umowy przewidujące oprocentowanie kosztów związanych z pożyczką (m.in. opłata przygotowawcza i prowizja) nie są zgodne z dyrektywą [2008/48], co w konsekwencji prowadzi do możliwości zastosowania sankcji kredytu darmowego, a nie do stwierdzenia niedozwolonego charakteru tychże postanowień.”
Uzasadnienie wyroku Sądu Okręgowego w Suwałkach, I Ca 384/26 (wyróżnienie nasze)

W naszej ocenie stanowisko z Kłodzka i Suwałk lepiej oddaje sens obu wyroków Trybunału, ale krakowskiego zastrzeżenia nie wolno lekceważyć. Rozbieżność jest realna i dopóki nie rozstrzygnie jej Sąd Najwyższy albo kolejne orzeczenie TSUE, wynik sprawy opartej tylko na tym jednym zarzucie będzie zależał od składu sądu.

Roczny termin: tu sądy są zgodne

Banki konsekwentnie twierdzą, że rok na złożenie oświadczenia biegnie od wypłaty kredytu. Żaden z trzech sądów tego nie przyjął. Sąd w Kłodzku zauważył, że taka wykładnia prowadziłaby do sytuacji, w której termin upływałby „w praktyce jeszcze przed powstaniem możliwości pełnej oceny przez konsumenta rzeczywistego obciążenia wynikającego z umowy”. Sąd Okręgowy w Suwałkach napisał, że „niedopuszczalne jest przyjęcie, że umowa została wykonana, jeżeli na jednej ze stron ciążą jeszcze zobowiązania z niej wynikające”. Sąd Okręgowy w Krakowie dodał wniosek istotny dla osób, które wciąż spłacają kredyt:

„Wobec braku rozróżnienia w tym przepisie, należy uznać, iż uprawnienie wygasa po upływie roku od wykonania umowy przez obydwie strony. Umowa stron nadal obowiązuje i jest wykonywana przez powódkę, a więc możliwe było podnoszenie przez nią w toku procesu kolejnych naruszeń (…).”
Uzasadnienie wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z 30 września 2026 r., II Ca 2352/25 (wyróżnienie nasze)

Praktyczny wniosek jest dwojaki. Kto spłaca kredyt, może złożyć oświadczenie i dochodzić zwrotu już teraz, bez czekania na ostatnią ratę. Przy kredycie spłaconym art. 45 ust. 5 ustawy wskazuje rok od wykonania umowy; datę wykonania oraz skuteczność oświadczenia trzeba ocenić w konkretnej sprawie, uwzględniając także rozliczenia stron.

Sankcja jako obrona przed pozwem: dwa orzeczenia z Suwałk

Sankcja kredytu darmowego działa również wtedy, gdy to kredytodawca jest powodem. W sprawie I Ca 384/26 firma pożyczkowa żądała od klientki 21 557,73 zł po wypowiedzeniu umowy pożyczki na 12 000 zł. Sąd okręgowy zasądził 591,42 zł, czyli tyle, ile wynosiły zaległe raty liczone od samego kapitału. Rozstrzygnął przy tym kwestię, którą kredytodawcy często podnoszą, a mianowicie kto może złożyć oświadczenie:

„(…) pozwana złożyła stronie powodowej skuteczne oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego przez działającego w jej imieniu pełnomocnika, któremu udzieliła pełnomocnictwa do składania oświadczeń o charakterze materialno-prawnym (…).”
Uzasadnienie wyroku Sądu Okręgowego w Suwałkach, I Ca 384/26 (wyróżnienie nasze)

Znaczenie ma tu treść pełnomocnictwa. Zakres umocowania należy sprawdzić indywidualnie: pełnomocnictwo procesowe nie zawsze obejmuje umocowanie do złożenia oświadczenia materialnoprawnego. W opisanej sprawie istotna była treść udzielonego pełnomocnictwa.

Druga sprawa, I Ca 262/26, pokazuje ryzyko zwlekania. Pozwany przegrał z bankiem w pierwszej instancji, a oświadczenie o sankcji złożył dopiero po wniesieniu apelacji. Sąd okręgowy uznał, że wskutek tego „oś sporu i podstawa faktyczna żądania uległy zmianie”, i nie rozstrzygnął, czy sankcja przysługuje. Uchylił wyrok i przekazał sprawę sądowi rejonowemu, powołując się na zasadę dwuinstancyjności. Pozwany dostał drugą szansę, ale nie wygraną, a banki będą z tego orzeczenia wywodzić, że spóźnione oświadczenie to nowa podstawa faktyczna, której sąd odwoławczy nie musi badać. Inny sąd mógłby takie twierdzenia po prostu pominąć.

Co z tych orzeczeń wynika dla kredytobiorców?

W naszej praktyce zauważamy, że po wyroku C-744/24 wielu kredytobiorców traktuje odsetki od prowizji jako argument rozstrzygający. Listopadowe uzasadnienia pokazują, że to mocny argument, ale jeszcze nie pewny. W każdej z wygranych spraw sąd wskazał więcej niż jedno uchybienie: sprzeczne kwoty pożyczki, brak założeń przyjętych do obliczenia RRSO, brak wyodrębnienia odsetek naliczanych od kosztów, ogólnikowe zasady rozliczenia wcześniejszej spłaty czy niejasne przesłanki zmiany opłat. Dlatego umowę trzeba przeanalizować w całości, a w oświadczeniu i w pozwie wskazać wszystkie naruszenia, które da się uzasadnić.

Warto też unikać zarzutów, które sądy odrzucają. Brak adresu do doręczeń elektronicznych w umowach zawartych przed wdrożeniem tego systemu jest jednym z nich. Słaby zarzut nie przekreśla sprawy, ale osłabia wiarygodność pozostałych. Znaczenie mają wreszcie dowody: w Kłodzku powód stracił część odsetek za opóźnienie wyłącznie dlatego, że nie miał potwierdzenia doręczenia wezwania do zapłaty.

Najczęstsze pytania

Źródła: wyroki z uzasadnieniami opublikowane w Systemie Analizy Orzeczeń Sądowych: Sąd Okręgowy w Krakowie z 30.09.2026 r., II Ca 2352/25; Sąd Rejonowy w Kłodzku z 27.10.2026 r., I C 137/26; Sąd Okręgowy w Suwałkach z 30.09.2026 r., I Ca 298/26; z 29.06.2026 r., I Ca 45/26; z 16.10.2026 r., I Ca 384/26; z 28.10.2026 r., I Ca 262/26; wyroki TSUE w sprawach C-744/24, C-472/23, C-714/22, C-677/23 i C-377/14; ustawa z 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, art. 30 ust. 1 i art. 45. W cytatach skrót RRSO i numer dyrektywy, zanonimizowane w bazie orzeczeń, uzupełniliśmy w nawiasach kwadratowych. Wpis ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan na 13 listopada 2026 r.