
Sąd Najwyższy wyrokiem z 8 lipca 2026 r. (II CSKP 89/26) uchylił wyrok, w którym sąd okręgowy odmówił zastosowania sankcji kredytu darmowego, i wskazał cztery wady umowy kredytu konsolidacyjnego z doliczoną prowizją. Sankcja kredytu darmowego to uprawnienie konsumenta do zwrotu kredytu bez odsetek i innych kosztów należnych kredytodawcy, z uwzględnieniem ustawowych wyjątków, gdy kredytodawca naruszył obowiązki określone w ustawie. Spór w tej sprawie dotyczył umowy z 2017 r., w której bank naliczał odsetki nie tylko od pieniędzy wypłaconych klientce, ale także od prowizji w wysokości prawie 27 tys. zł. Sąd Najwyższy uznał taką praktykę za niezgodną z ustawą i z prawem unijnym, powołując się na wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE sprzed niespełna trzech miesięcy. Sprawa nie jest jednak zakończona, bo wróciła do ponownego rozpoznania.
Najważniejsze
- Do skorzystania z sankcji wystarczy jedno naruszenie wymienione w art. 45 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim, przy spełnieniu pozostałych ustawowych warunków.
- Odsetek nie nalicza się od prowizji ani innych kosztów kredytu, także wtedy, gdy bank najpierw przelał je na rachunek klienta.
- Sąd Najwyższy zakwestionował również zapisy o zmianie opłat, harmonogram i postanowienie o odstąpieniu od umowy.
- To wyrok uchylający w jednej sprawie, a nie uchwała. Ostateczny wynik zależy od ponownego rozpoznania sprawy przez Sąd Okręgowy w Poznaniu.
W tym wpisie
Czego dotyczyła sprawa
W lutym 2017 r. konsumentka zawarła z bankiem umowę o kredyt konsolidacyjny. Bank udostępnił jej 158 747 zł, ale odsetki naliczał od 185 669,01 zł, czyli od kwoty powiększonej o prowizję. Prowizja została przelana na rachunek prowadzony dla kredytu, a następnie zwrócona do banku. Nazwa banku jest w opublikowanym orzeczeniu zanonimizowana.
| Pozycja | Wartość |
|---|---|
| Data zawarcia umowy | 16 lutego 2017 r. |
| Całkowita kwota kredytu | 158 747 zł |
| Prowizja | 26 922,01 zł |
| Kwota, od której bank naliczał odsetki | 185 669,01 zł |
| Odsetki umowne | 102 449,46 zł |
| Całkowity koszt kredytu | 129 371,47 zł |
| Całkowita kwota do zapłaty | 288 118,47 zł |
| RRSO | 14,18% |
Kredytobiorczyni spłacała raty regularnie i bank nie stwierdził zaległości. W sierpniu 2023 r. złożyła oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego i tego samego dnia sprzedała swoją wierzytelność spółce, która następnie pozwała bank o 96 811,61 zł. Powodem w procesie nie była więc sama konsumentka, tylko nabywca jej roszczenia.
Trzy wyroki w jednej sprawie
- Sąd Rejonowy Poznań-Nowe Miasto i Wilda, 24 lipca 2024 r. Uwzględnił powództwo i zasądził od banku 96 811,61 zł z odsetkami. Uznał, że bank naruszył przepisy ustawy, a oświadczenie o sankcji było skuteczne.
- Sąd Okręgowy w Poznaniu, 3 kwietnia 2025 r. (XV Ca 2016/24). Zmienił wyrok i oddalił powództwo. Przyjął, że umowa jasno podawała całkowitą kwotę kredytu, że nie ma przeszkód do naliczania odsetek od skredytowanych kosztów, a przypadki zmiany opłat i prowizji zostały określone w sposób klarowny.
- Sąd Najwyższy, 8 lipca 2026 r. (II CSKP 89/26). Uchylił wyrok sądu okręgowego i przekazał mu sprawę do ponownego rozpoznania. Orzekał skład trzech sędziów pod przewodnictwem sędziego Tomasza Szanciły, który był też sprawozdawcą.
Co dokładnie napisał Sąd Najwyższy
Poniżej przytaczamy najważniejsze fragmenty uzasadnienia. Ułożyliśmy je według pytań, które kredytobiorcy zadają najczęściej. Cytaty pochodzą z uzasadnienia wyroku, a komentarze pod nimi są nasze.
Czy do sankcji kredytu darmowego wystarczy jedno naruszenie?
„Dla oceny skuteczności skorzystania z sankcji kredytu darmowego wystarczające jest wykazanie jednego z naruszeń, o których mowa w art. 45 ust. 1 u.k.k. Nie jest zatem obowiązkowe spełnienie wszystkich przesłanek.”
Sąd Najwyższy, uzasadnienie wyroku z 8 lipca 2026 r., II CSKP 89/26
To odpowiedź na jedno z najczęstszych pytań. Konsument nie musi wykazywać kilku uchybień naraz. Sąd Najwyższy przypomniał też cel przepisu: „Zagrożenie sankcją ma również pełnić funkcję prewencyjną, gdyż ma na celu mobilizację kredytodawcy do przestrzegania postanowień ustawy”.
Czym jest całkowita kwota kredytu i czy może obejmować prowizję?
„Całkowita kwota kredytu odpowiada zatem pożyczonemu kapitałowi, który otrzymuje kredytobiorca na określony cel. Jest to kwota, która została faktycznie oddana kredytobiorcy do dyspozycji.”
Sąd Najwyższy, uzasadnienie wyroku z 8 lipca 2026 r., II CSKP 89/26
Prowizja, opłata przygotowawcza czy składka ubezpieczeniowa należą do całkowitego kosztu kredytu, a nie do kwoty kredytu. Sąd Najwyższy powtórzył za Trybunałem Sprawiedliwości UE, że są to pojęcia odrębne i że całkowita kwota kredytu nie może obejmować żadnych kwot należących do kosztu. W opisywanej umowie bank podał więc dwie różne kwoty: 158 747 zł jako całkowitą kwotę kredytu i 185 669,01 zł jako kwotę, od której liczył odsetki.
Czy bank może naliczać odsetki od skredytowanej prowizji?
„Reasumując, składniki kosztów kredytu nie mogą być naliczane od siebie, np. odsetki od prowizji, a zatem praktyka naliczania odsetek od całkowitego kosztu kredytu (lub jego poszczególnych elementów) jest niezgodna z ustawą i z dyrektywą 2008/48”
Sąd Najwyższy, uzasadnienie wyroku z 8 lipca 2026 r., II CSKP 89/26
To najważniejsze zdanie uzasadnienia. Sąd Najwyższy oparł je na wyroku Trybunału z 23 kwietnia 2026 r. (C-744/24), według którego prawo unijne sprzeciwia się stosowaniu stopy oprocentowania nie tylko do całkowitej kwoty kredytu, ale też do kwot przeznaczonych na pokrycie kosztów. Powołał również wcześniejsze wyroki w sprawach C-377/14 i C-686/19 oraz własny wyrok z 3 czerwca 2025 r. (II CSKP 1953/22). Odnotował przy tym, że w sądach powszechnych prezentowane były w tej kwestii oba stanowiska.
Bank przelał prowizję na rachunek i od razu ją pobrał. Czy to coś zmienia?
„okoliczność, że pożyczone kwoty są najpierw wpłacane na rachunek bankowy kredytobiorcy, zanim zostaną wykorzystane do opłacenia zakupu towarów lub usług lub do pokrycia pewnych kosztów, lub że kredytodawca dokonuje ich bezpośrednio na rzecz wierzycieli kredytobiorcy, ma bowiem charakter przypadkowy i jako taka nie może mieć wpływu na ich kwalifikację jako kosztów kredytu”
Sąd Najwyższy, uzasadnienie wyroku z 8 lipca 2026 r., II CSKP 89/26
Bank bronił się tym, że prowizja została najpierw przekazana na rachunek prowadzony dla kredytu, a dopiero potem pobrana, więc formalnie była „wypłacona”. Sąd Najwyższy przytoczył w odpowiedzi powyższy fragment wyroku Trybunału i zaznaczył, że jest on istotny właśnie w kontekście tego argumentu. Techniczny obieg pieniędzy nie zmienia więc prowizji w kapitał.
Jak odsetki od prowizji wpływają na RRSO?
„Niezgodne z prawem włączenie do całkowitej kwoty kredytu kwot należących do całkowitego kosztu kredytu ponoszonego przez konsumenta spowoduje w nieunikniony sposób zaniżenie RRSO, ponieważ wysokość tej stopy zależy od całkowitej kwoty kredytu”
Sąd Najwyższy, uzasadnienie wyroku z 8 lipca 2026 r., II CSKP 89/26
Rzeczywista roczna stopa oprocentowania służy do porównywania ofert. Jeżeli bank wlicza koszty do kwoty kredytu, wskaźnik wygląda korzystniej, niż powinien, a konsument dostaje zniekształcony obraz ceny. Sąd Najwyższy podkreślił, za Trybunałem, że informacja o RRSO przyczynia się do przejrzystości rynku i pozwala ocenić zakres zobowiązania. O tym, kto w procesie musi wykazać błąd w wyliczeniu, piszemy we wpisie czy klient musi sam przeliczyć RRSO.
Kiedy zapis o zmianie opłat i prowizji jest wadliwy?
„sytuacje w nim wskazane nie zostały dostatecznie skonkretyzowane, wskazują na okoliczności, których kredytobiorca nie jest w stanie w żaden sposób zweryfikować, jak również które zależą wyłącznie od woli banku (np. zmiany zakresu lub formy usług świadczonych przez pozwanego)”
Sąd Najwyższy, uzasadnienie wyroku z 8 lipca 2026 r., II CSKP 89/26
Ocena dotyczy § 7 umowy, który odsyłał do taryfy opłat i prowizji i przewidywał, że mogą one ulec zmianie w trakcie trwania umowy. Zdaniem Sądu Najwyższego konsument nie był w stanie oszacować rzeczywistej wartości zobowiązania, a umowa nie wskazywała konkretnie dokumentów, które precyzowałyby dalsze wskaźniki. Narusza to art. 30 ust. 1 pkt 10 ustawy, który wymaga określenia warunków, na jakich koszty mogą się zmienić.
Czy harmonogram spłat musi pokazywać prowizję osobno?
„Harmonogram spłaty kredytu powinien zatem zawierać nie tylko określenie terminu, wysokości raty kredytu, z wyodrębnieniem jej części kapitałowej i odsetkowej, ale również wszelkich innych kosztów kredytu, które konsument jest zobowiązany ponieść, w tym właśnie prowizji.”
Sąd Najwyższy, uzasadnienie wyroku z 8 lipca 2026 r., II CSKP 89/26
Sąd okręgowy uznał, że wystarczy podział raty na kapitał i odsetki, skoro prowizja „stała się” kapitałem. Sąd Najwyższy ocenił to inaczej. Napisał, że obowiązek z art. 30 ust. 1 pkt 8 nie ma drugorzędnego znaczenia i że nie jest właściwą praktyką „ukrycie” kosztu w postaci prowizji w kapitale kredytu. Dodał, że ma to znaczenie również przy wcześniejszej spłacie, kiedy konsument rozlicza z bankiem koszty kredytu.
Co konsument zwraca bankowi po odstąpieniu od umowy?
„Inaczej rzecz ujmując, konsument w razie odstąpienia od umowy nie zwraca kredytodawcy nieudostępnionych mu środków (opłaty przygotowawczej, prowizji, ubezpieczenia itp.), na które kredytodawca również udzielił kredytu.”
Sąd Najwyższy, uzasadnienie wyroku z 8 lipca 2026 r., II CSKP 89/26
Umowa przewidywała, że po odstąpieniu klientka zwraca „kwotę udzielonego kredytu” z odsetkami. W powiązaniu z resztą umowy oznaczało to zwrot także prowizji, co Sąd Najwyższy uznał za niedopuszczalne. Odsetki za okres do dnia zwrotu liczy się wyłącznie od kwoty faktycznie udostępnionej. Sąd wskazał też, że umowa powinna opisywać oba zdarzenia, od których może biec 14-dniowy termin na odstąpienie: zawarcie umowy albo późniejsze otrzymanie wszystkich wymaganych informacji.
Po co w ogóle ustawa wymaga tylu informacji w umowie?
„Dokument umowy, który otrzymuje konsument, ma stanowić zwięzłe kompendium informacji prawnej dla konsumenta, tak aby nie musiał on ponosić kosztów transakcyjnych (wysiłku, wydatków) w celu uzyskania potrzebnych mu wiadomości.”
Sąd Najwyższy, uzasadnienie wyroku z 8 lipca 2026 r., II CSKP 89/26
Sąd Najwyższy opisał w ten sposób cel art. 30 ustawy: umowa ma zmniejszać przewagę informacyjną kredytodawcy. Jeżeli w dokumencie brakuje elementów wymaganych przez ten przepis i nie przekazano ich konsumentowi w inny sposób, kredytodawcę mogą spotkać sankcje, w tym sankcja kredytu darmowego.
Przy takiej konstrukcji umowy odsetki od samej prowizji stanowiły znaczącą część kosztu kredytu. Jeżeli rozłożyć odsetki umowne proporcjonalnie, na prowizję przypadało około 15 tys. zł z ponad 102 tys. zł. To nasz szacunek, a nie ustalenie sądu. O samej mechanice piszemy we wpisie odsetki od prowizji a sankcja kredytu darmowego.
Czego ten wyrok nie przesądza
- Nie kończy sprawy. Skarżący wnosił o rozstrzygnięcie co do istoty, ale Sąd Najwyższy przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w Poznaniu. Dopiero ten sąd zdecyduje, czy bank ma zapłacić.
- Nie wiąże innych sądów. To wyrok w jednej sprawie, a nie uchwała. Wykładnia Sądu Najwyższego jest wiążąca dla sądu, któremu sprawę przekazano. Inne składy mogą ją brać pod uwagę, ale nie muszą jej podzielić, i w praktyce sądy powszechne nadal orzekają w sprawach o sankcję niejednolicie.
- Nie rozstrzyga wszystkich spornych kwestii. W uzasadnieniu nie ma rozważań o terminie na złożenie oświadczenia, bo kredyt był w trakcie spłaty. Sąd Najwyższy nie odniósł się też szerzej do tego, czy sankcja zależy od świadomości konsumenta i wagi naruszenia, choć dotyczył tego jeden z zarzutów skargi.
- Korzyść trafia do nabywcy roszczenia. Konsumentka sprzedała wierzytelność, więc ewentualna zasądzona kwota należy się spółce, która ją kupiła. Różnice między sprzedażą roszczenia a samodzielnym dochodzeniem opisujemy we wpisie o odkupie roszczenia.
Co sprawdzić we własnej umowie
Wyrok jest użyteczny dlatego, że wskazuje konkretne miejsca w umowie. W naszej praktyce zauważamy, że podobne konstrukcje powtarzają się w umowach kredytów gotówkowych i konsolidacyjnych różnych banków. Przy lekturze własnej umowy warto zwrócić uwagę na cztery rzeczy.
- Dwie kwoty kredytu. Jeżeli umowa podaje jedną kwotę jako wypłaconą i inną, wyższą, jako podstawę naliczania odsetek, prowizja została najpewniej skredytowana i oprocentowana.
- Harmonogram. Sprawdź, czy raty dzielą się tylko na kapitał i odsetki, czy prowizja jest w nim pokazana osobno.
- Zapis o zmianie opłat. Ogólne formuły, które pozwalają bankowi zmienić taryfę z powodów zależnych od niego samego, to ten rodzaj postanowień, który zakwestionował Sąd Najwyższy.
- Zapis o odstąpieniu. Zobacz, jaką kwotę według umowy trzeba zwrócić po odstąpieniu i od jakiej kwoty liczone są odsetki dzienne.
Nawet gdy umowa zawiera takie zapisy, sankcja kredytu darmowego nie działa automatycznie. Potrzebne jest pisemne oświadczenie, a uprawnienie wygasa po roku od wykonania umowy, więc osoby, które kredyt już spłaciły, powinny zacząć od ustalenia tej daty. Nie należy automatycznie utożsamiać jej z datą ostatniej raty bez sprawdzenia rozliczeń obu stron. Trzeba też odróżnić sankcję od zwrotu samych odsetek naliczonych od kosztów, który część banków przeprowadza z własnej inicjatywy. Wyjaśniamy to we wpisie zwrot odsetek od prowizji a sankcja kredytu darmowego: dwa etapy analizy. Orientacyjną skalę roszczenia pokaże kalkulator sankcji kredytu darmowego.
Pytania i odpowiedzi
Czy po wyroku Sądu Najwyższego II CSKP 89/26 każdy kredyt z doliczoną prowizją jest darmowy?
Nie. Sąd Najwyższy uchylił wyrok oddalający powództwo i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Wskazał, jak należy rozumieć przepisy, ale o skutkach dla konkretnej umowy rozstrzyga sąd, który bada jej treść. Trzeba też złożyć oświadczenie w ustawowym terminie.
Czy wystarczy jeden błąd w umowie, żeby skorzystać z sankcji kredytu darmowego?
Według Sądu Najwyższego wystarczy wykazanie jednego z naruszeń wymienionych w art. 45 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim. Nie trzeba wykazywać wszystkich jednocześnie.
Bank przelał prowizję na mój rachunek i od razu ją pobrał. Czy to coś zmienia?
Nie. Sąd Najwyższy, za Trybunałem Sprawiedliwości UE, uznał, że taki techniczny przelew nie zmienia charakteru prowizji. Pozostaje ona kosztem kredytu, a nie kwotą udostępnioną konsumentowi.
Bank zwrócił mi odsetki od prowizji. Czy to zamyka sprawę?
Niekoniecznie. Zwrot odsetek naliczonych od skredytowanych kosztów i sankcja kredytu darmowego to dwie różne rzeczy. Sankcja obejmuje odsetki i inne koszty należne kredytodawcy, z uwzględnieniem ustawowych wyjątków, ale wymaga oświadczenia złożonego najpóźniej w ciągu roku od wykonania umowy. Ustalenie daty wykonania wymaga oceny rozliczeń stron.
Masz kredyt gotówkowy lub konsolidacyjny z doliczoną prowizją?
Prześlij umowę i harmonogram oraz napisz, czy kredyt jest spłacony. Sprawdzimy, czy w Twojej umowie występują zapisy podobne do opisanych w wyroku i czy termin na oświadczenie jeszcze biegnie. Wstępna analiza umowy jest bezpłatna i niezobowiązująca.
Źródła: wyrok Sądu Najwyższego z 8 lipca 2026 r., II CSKP 89/26 (pełny tekst uzasadnienia w otwartej bazie), z uzasadnieniem opublikowanym w bazie orzeczeń Sądu Najwyższego; powołane w nim wyroki Trybunału Sprawiedliwości UE z 23 kwietnia 2026 r. (C-744/24), z 21 kwietnia 2016 r. (C-377/14), z 16 lipca 2020 r. (C-686/19) i z 26 marca 2020 r. (C-779/18) oraz wyroki Sądu Najwyższego z 3 czerwca 2025 r. (II CSKP 1953/22) i z 30 stycznia 2019 r. (I NSK 9/18); ustawa z 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, art. 5, 30, 45, 53 i 54; dyrektywa 2008/48/WE. Wpis ma charakter informacyjny i nie jest poradą prawną. Opisany wyrok nie przesądza o wyniku innych spraw. Stan na 16 listopada 2026 r.


