Niedozwolone klauzule w umowie kredytu we frankach szwajcarskich. Jak z nimi walczyć?

Kredyt we frankach · niedozwolone klauzule · archiwum 2015

Pierwsza publikacja: 10 maja 2015 r. · aktualizacja: 7 listopada 2026 r. · Sosnowski Adwokaci i Radcowie Prawni

Z archiwum kancelarii · aktualizacja 7 listopada 2026 r.

Ten tekst opublikowaliśmy w maju 2015 r., gdy niewiele osób wierzyło, że z bankiem można wygrać spór o kredyt we frankach. Pisaliśmy wtedy o pierwszych wyrokach Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i o tym, że kredytobiorca musi sam udowodnić, że bank wprowadził go w błąd. Jedenaście lat później orzecznictwo wygląda zupełnie inaczej. Poniżej opisujemy stan na listopad 2026 r., a na końcu streszczamy pierwotny tekst.

Niedozwolone klauzule, nazywane też abuzywnymi, to zapisy umowy, których klient nie negocjował indywidualnie i które kształtują jego prawa w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Tak mówi art. 385¹ Kodeksu cywilnego. W kredytach we frankach chodzi przede wszystkim o zapisy, które pozwalały bankowi samodzielnie ustalać kurs franka w tabelach kursowych, oraz o sposób, w jaki bank informował klienta o ryzyku walutowym. Postanowienie uznane za niedozwolone co do zasady nie wiąże konsumenta. Skutek dla całej umowy wymaga odrębnej oceny, w tym możliwości jej dalszego obowiązywania i stanowiska konsumenta.

Niedozwolone klauzule w kredycie frankowym w 2026 roku: krótka odpowiedź

W 2015 r. w sporach pojawiały się różne koncepcje dotyczące skutków wadliwych postanowień, w tym żądania zwrotu nadpłat. W wielu sprawach sądy stwierdzają nieważność umów indeksowanych i denominowanych do franka. W razie nieważności strony mogą dochodzić zwrotu swoich świadczeń, a konkretne rozliczenie zależy od okoliczności sprawy, zarzutów i przepisów. Spór przestał być eksperymentem, a stał się rutynową sprawą sądową, choć wciąż wymagającą dobrego przygotowania.

Co się zmieniło od 2015 roku

Niedozwolone klauzule w kredycie frankowym: 2015 i 2026 w porównaniu
Kwestia 2015 r. i listopad 2026 r.
Skutek klauzuli kursowej 2015: Pominięcie zapisu i rozliczenie według kursu średniego NBP lub przewalutowanie
2026: Skutek zależy od umowy; przepisy ogólne nie mogą automatycznie zastąpić nieuczciwego warunku, a możliwości dalszego obowiązywania umowy ocenia sąd
Ryzyko walutowe 2015: Przy zarzucie błędu znaczenie miały okoliczności zawarcia umowy i przedstawione dowody
2026: Bank musi wykazać, że rzetelnie poinformował klienta o ryzyku; ogólne pouczenia zwykle nie wystarczają
Rozliczenie po nieważności 2015: Brak jednolitej linii orzeczniczej
2026: Dwa odrębne roszczenia: klienta o zwrot wpłat i banku o zwrot kapitału (uchwała SN III CZP 6/21)
Wynagrodzenie dla banku za korzystanie z kapitału 2015: Nie było tematem
2026: TSUE w sprawie C-520/21 wykluczył, żeby bank mógł żądać takiego wynagrodzenia od konsumenta
Pozew zbiorowy 2015: Toczył się przeciwko jednemu bankowi i był nadzieją wielu osób
2026: Pozew indywidualny i grupowy mają różne warunki, koszty i czas trwania; wybór wymaga oceny sprawy
Tempo procesu 2015: Sprawy dopiero trafiały do sądów
2026: W 2026 r. obowiązuje ustawa frankowa (Dz.U. 2026 poz. 985), która ma przyspieszyć rozpoznawanie tych spraw

Jak doszło do przełomu

Kluczowy okazał się wyrok TSUE z 3 października 2019 r. w sprawie Dziubak (C-260/18). Trybunał przesądził, że sąd krajowy nie może uzupełniać umowy po usunięciu niedozwolonej klauzuli przepisami o charakterze ogólnym, a jeśli umowa bez takiej klauzuli nie może dalej obowiązywać, konsument może domagać się jej unieważnienia. Od tego momentu liczba pozwów zaczęła szybko rosnąć, a banki zaczęły masowo przegrywać.

Sąd Najwyższy, uchwała siedmiu sędziów z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21

„Niedozwolone postanowienie umowne (…) jest od początku, z mocy samego prawa, dotknięte bezskutecznością na korzyść konsumenta (…). Jeżeli bez bezskutecznego postanowienia umowa kredytu nie może wiązać, konsumentowi i kredytodawcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy.”

Uchwała ma moc zasady prawnej, a jej praktyczne znaczenie jest duże. Kredytobiorca nie musi czekać, aż jego wpłaty przewyższą wypłacony kapitał, żeby iść do sądu. Początek biegu przedawnienia roszczeń wymaga oceny właściwych przepisów i aktualnego orzecznictwa, w tym orzecznictwa TSUE. Zakres rozliczenia wpłat i ewentualne zarzuty wymagają indywidualnego sprawdzenia.

Co pokazują liczby z raportów banków

Skalę zmiany najlepiej widać w raportach samych banków. Według raportu BNP Paribas Bank Polska za III kwartał 2026 r. bank przegrał prawomocnie 4 783 sprawy frankowe, a wygrał 54. PKO BP wskazuje 22 176 prawomocnych wyroków oraz ponad 67 tys. pozostałych spłaconych umów; możliwość dochodzenia roszczeń z konkretnej umowy wymaga indywidualnej analizy. Szczegóły obu raportów omawiamy w analizie kredyty frankowe w raportach PKO BP i BNP Paribas. Ile w praktyce trwa taki proces, opisujemy w tekście ile trzeba czekać na wyrok w sprawie frankowej.

Jak to wygląda dziś: trzy ciekawostki

Po pierwsze, wyroki SOKiK z lat 2010 i 2012, które opisywaliśmy w 2015 r., wciąż pojawiają się w uzasadnieniach. Klauzule kursowe wpisane wtedy do rejestru klauzul niedozwolonych pokazują, że wątpliwości co do tabel kursowych banków nie są nowym wynalazkiem prawników, tylko sprawą znaną sądom od kilkunastu lat. Nie są jednak dziś jedynym argumentem, bo sąd ocenia każdą umowę indywidualnie.

Po drugie, nieważność umowy da się dziś uzyskać także dla kredytu już spłaconego. Spłata nie zamyka drogi do sądu, bo roszczenie kredytobiorcy dotyczy zwrotu wszystkiego, co zapłacił na podstawie nieważnej umowy. Prawo do tego przechodzi też na spadkobierców, o czym piszemy w tekście spłacony kredyt frankowy rodziców: co mogą dzieci.

Po trzecie, banki od kilku lat proponują ugody, zwykle polegające na przewalutowaniu kredytu na złote. Ugoda bywa rozsądnym wyjściem, ale jej warunki warto porównać z tym, co można uzyskać w sądzie, zanim się ją podpisze. Pomagamy w tym w ramach analizy ugody z bankiem.

Z archiwum: co pisaliśmy w 2015 roku

Pierwotny tekst z maja 2015 r. zaczynał się od kwestii ryzyka kursowego. Pisaliśmy, że samo ryzyko walutowe nie jest wadą umowy, a kredytobiorca, który chciałby uchylić się od jej skutków z powodu błędu, musi zgodnie z art. 6 Kodeksu cywilnego udowodnić, że bank wprowadził go w błąd. W tamtych realiach była to bariera trudna do pokonania. Dziś ciężar rozłożył się inaczej, bo to bank musi wykazać, że rzetelnie poinformował klienta.

Drugą część poświęciliśmy klauzulom kursowym. Opisywaliśmy wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z 14 grudnia 2010 r. (XVII AmC 426/09), utrzymany przez Sąd Apelacyjny w Warszawie 21 października 2011 r. (VI ACa 420/11), oraz wyrok SOKiK z 27 sierpnia 2012 r. (XVII AmC 5344/11) dotyczący kredytów denominowanych. Wniosek z 2015 r., że zapisy pozwalające bankowi dowolnie ustalać kurs są niedozwolone, okazał się trafny. Nie przewidywaliśmy wtedy jedynie, jak daleko sięgną jego skutki.

Najczęstsze pytania

Jakie klauzule w kredycie frankowym są niedozwolone?

Najczęściej zapisy, które pozwalały bankowi samodzielnie ustalać kurs franka w tabelach kursowych, bez obiektywnych kryteriów, oraz zapisy przerzucające na klienta nieograniczone ryzyko walutowe bez rzetelnej informacji.

Co się dzieje, gdy sąd uzna klauzulę za niedozwoloną?

Zapis nie wiąże kredytobiorcy. Jeśli bez niego umowa nie może dalej obowiązywać, sąd stwierdza jej nieważność, a strony zwracają sobie wzajemne świadczenia.

Czy można pozwać bank, gdy kredyt frankowy jest już spłacony?

Tak. Spłata kredytu nie wyklucza roszczenia o zwrot świadczeń zapłaconych na podstawie nieważnej umowy.

Czy bank może żądać wynagrodzenia za korzystanie z kapitału?

TSUE w wyroku z 15 czerwca 2023 r. (C-520/21) wykluczył, żeby bank mógł domagać się takiego wynagrodzenia od konsumenta po unieważnieniu umowy.

Pozew zbiorowy czy indywidualny?

Pozew indywidualny pozwala przedstawić szczegóły danej umowy. Czas, koszt i przydatność postępowania grupowego albo indywidualnego zależą od okoliczności.

Masz kredyt we frankach, także spłacony?

Prześlij umowę kredytu z aneksami. Bezpłatnie sprawdzimy, czy zawiera niedozwolone klauzule, jakie roszczenia Ci przysługują i czy ugoda proponowana przez bank jest dla Ciebie korzystna. Analiza jest niezobowiązująca.

Wyślij umowę do analizy Kredyty we frankach

kredytywefrankach@adwokatjsosnowski.pl (CHF, EUR, USD) · tel. 509 127 276 lub 780 091 562

Czytaj także

Źródła · stan na 7 listopada 2026 r. Kodeks cywilny, art. 385¹ i 410. Wyrok TSUE z 3 października 2019 r., C-260/18 (Dziubak). Wyrok TSUE z 15 czerwca 2023 r., C-520/21. Uchwała SN (7 sędziów) z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21. Ustawa frankowa, Dz.U. 2026 poz. 985. Raporty PKO BP i BNP Paribas Bank Polska za III kwartał 2026 r. Wyroki przywołane w części archiwalnej: SOKiK, XVII AmC 426/09; SA w Warszawie, VI ACa 420/11; SOKiK, XVII AmC 5344/11. Materiał informacyjny, nie stanowi porady prawnej.

Czytaj również