Instytucja zachowku funkcjonuje w naszym systemie prawnym od dawna, jednakże nadal jest bardzo często niepoprawnie rozumiana, co powoduje, że o zachowek ubiegają się podmioty nieuprawnione lub, co gorsza, nie zostaje zachowany termin do zgłoszenia roszczenia z tytułu zachowku. 

Istotą zachowku jest ochrona interesów osób najbliższych spadkodawcy, którzy w przypadku braku powołania do dziedziczenia, mogą wystąpić do spadkobierców testamentowych o zapłatę określonej sumy pieniężnej. A zatem, jeżeli spadkodawca sporządził testament na rzecz osób, które nie są jego najbliższymi spadkobiercami ustawowymi, wówczas spadkobiercom ustawowym przysługuje, względem spadkobierców obdarowanych, roszczenie o zachowek. Podkreślić należy, iż z uwagi, że krąg spadkobierców ustawowych jest bardzo szeroki, ustawodawca w zakresie prawa do zachowku nieco go zawęził, enumeratywnie wskazując osoby, które o zachowek mogą się ubiegać. Zgodnie z brzmieniem przepisów, zachowek przysługuje zstępnym, tj. dzieciom, wnukom, itp., małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku na podstawie ustawy. Przytoczone uregulowanie należy interpretować w powiązaniu z przepisami dotyczącymi dziedziczenia ustawowego, a więc rodzice spadkodawcy nabędą roszczenie o zachowek tylko wtedy, gdy, wobec braku testamentu, dziedziczyliby na podstawie przepisów, a więc wówczas, gdy spadkodawca nie miał zstępnych. Ponadto, do osób uprawnionych do zachowku, zaliczyć należy także przysposobionego i jego zstępnych, których traktuje się na równi ze zstępnymi spadkodawcy, oraz przysposabiającego, który wchodzi w miejsce rodziców przysposobionego lub obok rodzica, jeżeli jest nim małżonek przysposabiającego.

Potrzebujesz pomocy prawnej specjalisty z zakresu prawa spadkowego. Jedną z głównych specjalizacji  kancelarii adwokackiej adwokat Jacek Sosnowski jest prawo spadkowe. Grupa naszych prawników doradzi lub podejmie się prowadzenia nawet najtrudniejszych spraw. Zobacz inne wpisy na naszym blogu dotyczącym prawa spadkowego http://sprawy-spadkowe.warszawa.pl

Wysokość należnego zachowku również została określona przez ustawodawcę i zależy ona od wieku uprawnionego oraz od zdolności do podjęcia pracy zarobkowej. Generalną zasadą jest, że wysokość zachowku wynosi połowę udziału spadkowego, który przypadałby spadkobiercy, gdyby dziedziczył on na podstawie ustawy, a więc np. majątek spadkowy opiewa na wartość 500 000 zł i został w testamencie zapisany przez spadkodawcę swojej siostrze. Spadkodawca w chwili śmierci pozostawał jednakże w związku małżeńskim i miał jedno dziecko, pełnoletnie w chwili śmierci spadkodawcy, zatem gdyby nie było testamentu to żona i dziecko dziedziczyliby majątek po połowie, tj. po 250 000 zł, jednakże z racji tego, że testament został sporządzony, to wysokość przysługującego im zachowku wynosi po 125 000 zł, czyli połowę tego co by dostali, gdyby dziedziczyli na podstawie ustawy. Wyjątek od powyższego został przewidziany na rzecz osób trwale niezdolnych do pracy oraz małoletnich zstępnych, gdyż ich udział z tytułu zachowku wynosi dwie trzecie wartości udziału spadkowego.

Mimo spełniania ustawowych przesłanek, roszczenie o zachowek nie przysługuje nigdy spadkobiercy uznanemu za niegodnego, małżonkowi wobec którego spadkodawca wystąpił o orzeczenie rozwodu lub separacji z jego winy, gdy żądanie to było uzasadnione, spadkobiercy, który zrzekł się dziedziczenia oraz spadkobiercy, który spadek odrzucił.

Obliczając wysokość należnego zachowku pamiętać również należy, że na jego poczet wliczają się darowizny uczynione przez spadkodawcę na rzecz osoby uprawnionej, zapisy oraz uwzględnienie takiej osoby przez spadkodawcę w testamencie. A zatem jeżeli wysokość należnego uprawnionemu zachowku wynosiłaby 20 000 zł, lecz za życia spadkodawca obdarował uprawnionego samochodem o wartości 50 000 zł, to osobie tej nie przysługuje roszczenia o zachowek. Natomiast w sytuacji odwrotnej, gdyby wartość otrzymanego samochodu wynosiła 20 000 zł, a wartość należnego zachowku 50 000 zł, to uprawnionemu przysługuje roszczenie o zachowek w wysokości 30 000 zł, gdyż odlicza się wartość otrzymanej uprzednio darowizny. Przy ustalaniu udziału spadkowego stanowiącego podstawę do obliczania zachowku, pamiętać również należy, że uwzględnia się spadkobierców niegodnych oraz spadkobierców, którzy spadek odrzucili, natomiast nie uwzględnia się spadkobierców, którzy zrzekli się dziedziczenia albo zostali wydziedziczeni. Przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów zwykłych i poleceń, natomiast dolicza się do spadku, darowizny oraz zapisy windykacyjne dokonane przez spadkodawcę. Ponadto, do zachowku nie dolicza się do spadku drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, ani dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób niebędących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku.

Reasumując, roszczenie o zapłatę określonej kwoty z tytułu zachowku przysługuje osobie, która: należy do kręgu osób uprawnionych do zachowku, dziedziczyłaby spadek na podstawie ustawy w przypadku braku testamentu, nie została wydziedziczona oraz nie otrzymała w inny sposób, tj. poprzez darowiznę, zapis, bądź poprzez powołanie do spadku, należnej części spadku.

Wystąpienie z roszczeniem o zachowek skuteczne będzie jedynie wtedy, gdy nie tylko zostaną spełnione wskazane powyżej przesłanki, ale również wówczas, gdy owe roszczenie zostanie zgłoszone w ustawowym terminie. Ustawodawca dla zgłoszenia roszczenia uprawnionego z tytułu zachowku przewidział termin pięcioletni liczony od ogłoszenia testamentu, natomiast w przypadku, gdy roszczenie o uzupełnienie zachowku wysuwane ma być przeciwko osobie, która otrzymała od spadkodawcy zapis windykacyjny lub darowiznę, termin pięcioletni liczony jest od dnia otwarcia spadku, a więc od dnia śmierci spadkodawcy. W kontekście obliczania terminów przedawnienia roszczenia o zachowek, na uwagę zasługuje pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w uchwale z dnia 22 lutego 1972 r., sygn. akt: III CZP 102/71, który wskazuje, iż pięcioletni termin dla zgłoszenia roszczenia z tytułu zachowku nie biegnie dopóki uprawniony do zachowku jest uważany z mocy prawomocnego postanowienia sądu za spadkobiercę testamentowego.

Roszczenie o zachowek dochodzone jest głównie na drodze postępowania sądowego, choć oczywiście istnieje możliwość polubownego zakończenia sprawy poprzez zapłatę przez zobowiązanego na rzecz uprawnionego odpowiedniej kwoty tytułem zachowku. Pozew o zachowek należy wnieść do sądu właściwego, którym będzie sąd ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, a jeżeli miejsca ostatniego zamieszkania nie da się ustalić, wówczas właściwy będzie sąd miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część. Zasadą jest, że sprawę o zachowek będzie rozpoznawał sąd rejonowy, jednakże jeżeli wartość przedmiotu sporu będzie wyższa niż 75 000 zł, wówczas właściwy do prowadzenia postępowania będzie sąd okręgowy. Warto również w tym miejscu przytoczyć stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w postanowieniu z dnia 31 sierpnia 1966 r., sygn. akt: III CR 156/66, w którym Sąd wyraził pogląd, że sprawa o zachowek nie może być rozstrzygnięta w postępowaniu działowym, lecz wymaga wytoczenia powództwa.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *