Władza rodzicielska, na gruncie obowiązujących przepisów, jest nie tylko prawem, ale jednocześnie obowiązkiem rodziców wobec małoletniego dziecka i przejawia się w wychowywaniu małoletniego, sprawowaniu pieczy nad jego majątkiem oraz przedstawicielstwie ustawowym. Władza rodzicielska, co do zasady, przysługuje obojgu rodzicom, jednakże w uzasadnionych przypadkach, mając na względzie przede wszystkim dobro dziecka, może zostać ograniczona bądź nawet zniesiona. Najczęściej zmiana sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej następuje, gdy rodzice zdecydują się na zakończenie swojego związku poprzez rozwód bądź separację, gdyż wówczas bardzo trudne jest utrzymanie wykonywania władzy rodzicielskiej w sposób harmonijny i zgodny z dobrem dziecka, zwłaszcza w przypadku ostrego konfliktu pomiędzy rodzicami. Określenie sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej następuje w orzeczeniu sądowym, które wydawane jest po przeprowadzeniu postępowania, mające nieco inny przebieg i charakter niż postępowanie cywilne w innych sprawach.

W zdecydowanej większości spraw dotyczących wykonywania władzy rodzicielskiej, rodzice deklarują, iż priorytetem jest dla nich dobro dziecka, jednakże nie rzadko konflikt między rodzicami, wzajemne pretensje, żale i rozczarowania towarzyszące w zasadzie wszelkim sprawom rodzinnym, zmieniają system wartości i dobro dziecka przestaje być najważniejsze, znikając za zasłoną wzajemnych oskarżeń. Sąd opiekuńczy prowadząc postępowanie o wykonywanie władzy rodzicielskiej w takich sytuacjach będzie musiał przede wszystkim wyciszyć emocje między stronami poprzez uświadomienie skłóconym rodzicom, iż orzekając kierować się będzie tylko dobrem dziecka w powiązaniu z interesem społecznym, gdyż jest to jedyne miarodajne kryterium na podstawie którego można określić sposób wykonywania władzy rodzicielskiej, a wszelkie konflikty między rodzicami powstałe w ich związku nie mają i nie mogą mieć wpływu na orzeczenie o władzy rodzicielskiej.

W trakcie postępowania dotyczącego sposobu określenia wykonywania władzy rodzicielskiej, w przypadku konfliktu między rodzicami, sąd bardzo często przeprowadza we własnym zakresie postępowanie mediacyjne między stronami w celu wypracowania, wspólnego i zgodnego z dobrem dziecka stanowiska, lub kieruje strony do mediacji prowadzonej przez zawodowego mediatora. Wskazane czynności są szczególnie ważne w przypadku postępowania o wykonywanie władzy rodzicielskiej, gdyż, tak jak już zostało to zasygnalizowane, najważniejsze w owym postępowaniu jest dobro małoletniego i konflikt między rodzicami nie może negatywnie oddziaływać na jego dobro i relacje z obojgiem rodziców, zatem należy mieć na względzie, że postępowanie dotyczące sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej rozpocznie się w nieco inny sposób niż inne sprawy sądowe.

Kolejną istotną kwestią w sprawach, których przedmiotem rozważań sądu jest określenie władzy rodzicielskiej, jest postępowanie dowodowe, które również różni się nieco w stosunku do innych postępowań sądowych. Praktyka sądowa pokazuje, iż bardzo często, dowody powoływane przez strony, zwłaszcza zeznania świadków, jedynie zaostrzają konflikt między stronami, a nie przyczyniają się do rozstrzygnięcia kwestii, która jest przedmiotem toczącego się postępowania. Należy pamiętać, że postępowanie o określenie sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej ma na celu ustalenie, które z rodziców daje większą gwarancję należytego sprawowania władzy rodzicielskiej i nie może stanowić pola do wzajemnych oskarżeń czy dyskredytowania jako małżonka drugiego rodzica, dlatego umiejętność odpowiedniego formułowania tez dowodowych i powołanie na świadków odpowiednich osób jest bardzo istotne w celu wykazania właściwego sprawowania władzy rodzicielskiej. Sąd opiekuńczy prowadząc postępowanie o określenie sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej w żadnym wypadku nie uzna zatem za istotne dla rozstrzygnięcia sprawy relacje świadków, którzy wyrażają własne oceny na temat kwalifikacji i predyspozycji wychowawczych rodziców. Świadkowie powoływani są głównie w celu relacjonowania przebiegu zdarzeń, które następnie mogą stanowić materiał dowodowy poddany analizie przez biegłych sądowych.

Jak już zaznaczono wcześniej, celem postępowania prowadzonego przez sąd opiekuńczy jest ustalenie, który z rodziców będzie lepiej wywiązywał się z praw i obowiązków związanych z wykonywaniem władzy rodzicielskiej, co niewątpliwie wymaga wiadomości specjalnych z zakresu psychologii, psychiatrii oraz pedagogiki, zatem sąd zobligowany jest w tym zakresie do skorzystania z opinii biegłych sądowych wskazanych specjalizacji. Powyższe potwierdza ugruntowane stanowisko Sądu Najwyższego, który wielokrotnie wskazał, iż praktycznie nie jest możliwe wydanie prawidłowej decyzji co do dalszego kierunku i sposobu sprawowania pieczy nad dzieckiem bez przeprowadzenie dowodu z opinii biegłych specjalistów w przedmiocie władzy rodzicielskiej. Dowód z opinii biegłego przeprowadzany jest, gdy rozstrzygnięcie danej sprawy wymaga wiadomości specjalnych i w żadnym wypadku dowód ten nie może być zastąpiony inną czynnością dowodową. W związku z powyższym, należy zatem mieć na względzie, iż w toku postępowania sądowego o wykonywanie władzy rodzicielskiej, sąd zwróci się do biegłych specjalistów celem wydania stosownej opinii.

Dowodem z opinii biegłych w sprawach dotyczących opieki nad dzieckiem jest dowód z opinii rodzinnego ośrodka diagnostyczno- konsultacyjnego (dalej: RODK). RODK jest specjalistyczną instytucją, która zajmuje się przede wszystkim przeprowadzaniem badań psychologicznych, pedagogicznych i lekarskich oraz wydawaniem na ich podstawie opinii. Do zadań RODK należy również prowadzenie mediacji w sprawach nieletnich i w sprawach rodzinnych, prowadzenie poradnictwa dla nieletnich i ich rodzin, a także współdziałanie z placówkami wykonującymi orzeczenia sądu, instytucjami i organizacjami zajmującymi się problematyką ochrony i umacniania rodziny. Opinia RODK w sprawach o ustalenie wykonywania władzy rodzicielskiej wydawana jest po badaniu stron oraz ich dzieci przez specjalistów ośrodka. Badanie rodziców to przede wszystkim rozmowa z psychologiem oraz pedagogiem na temat życia rodzinnego, przyczyn rozpadu rodziny oraz rozwiązanie testu. W rozmowie mogą również pojawić się pytania o wykształcenie, pracę, sposób spędzania wolnego czasu czy warunki mieszkaniowe. Badanie dziecka jest natomiast dostosowane do jego wieku i rozwoju. W przypadku starszych dzieci zarówno psycholog, jak i pedagog, rozmawia również z dzieckiem, natomiast u mniejszych dzieci, poprzez obserwację, ocenia się ich zachowanie oraz kontakt z otoczeniem i rodzicami.

Sąd opiekuńczy wyda orzeczenie określające wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim po rozważeniu całego zebranego materiału dowodowego do którego niewątpliwie zalicza się również opinia sporządzona przez biegłego.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *